Neuro-buddyzm – termin krytyczny określający tendencję do legitymizowania i wyjaśniania buddyzmu wyłącznie poprzez paradygmat neuronauki. Zakłada, że ostateczną weryfikacją duchowego wglądu nie jest tradycja czy zachowanie etyczne, lecz obrazowanie mózgu (fMRI, EEG).
Jest to skrajna forma dialogu z nauką, prowadząca do naturalizacji i medykalizacji dharmy.
Główne dogmaty neuro-buddyzmu
Oświecenie to stan mózgu
Przekonanie, że nirwana czy satori to specyficzne konfiguracje neuronalne (np. synchronizacja fal gamma), które można zidentyfikować i potencjalnie wywołać technologicznie.
Mózgocentryzm
Redukcja całego bogactwa doświadczenia ludzkiego i kulturowego do procesów wewnątrzczaszkowych. „Ty jesteś swoim mózgiem”.
Sekularyzacja przez biologię
Jeśli medytacja zmienia strukturę kory przedczołowej, to jest „biologicznym faktem”, a nie „praktyką religijną”, co pozwala na jej wprowadzanie do szkół i korporacji (zob. Mindfulness).
Krytyka: „mózgowa pornografia”
Zarzuty Evana Thompsona
Filozof kognitywistyki Evan Thompson (w Why I Am Not a Buddhist) argumentuje, że neuro-buddyzm popełnia błąd kategorialny.
- Problem: Buddyzm zajmuje się cierpieniem egzystencjalnym i jego sensem (poziom fenomenologiczny i etyczny). Neuronauka zajmuje się mechanizmem (poziom biologiczny).
- Wniosek: Szukanie „oświecenia” na skanie fMRI jest jak szukanie „sprawiedliwości” w atomach sędziowskiego młotka.
Slavoj Žižek i ideologia
Filozof Slavoj Žižek używa terminu „Western Buddhism” (często utożsamianego z neuro-buddyzmem) jako idealnego suplementu ideologicznego dla kapitalizmu. Pozwala on „zresetować” zestresowany mózg pracownika, aby mógł wydajniej pracować, bez zadawania pytań o przyczyny stresu (zob. McMindfulness).
Donald S. Lopez Jr. i „naukowy Budda”
W The Scientific Buddha, Lopez zauważa, że neuro-buddyzm odrzuca wszystko, czego nie da się zmierzyć (karmę, rytuał, oddanie), tworząc „buddyzm zombie” – pozbawiony swojego tradycyjnego serca i zredukowany do techniki samoregulacji.
Zobacz też: The Scientific Buddha, Buddyzm a nauka, Evan Thompson, McMindfulness, Psychologizacja