Dwa buddyzmy – model socjologiczny (wprowadzony m.in. przez Charlesa Prebisha i Paula Numricha), opisujący głęboki podział wewnątrz społeczności buddyjskich na Zachodzie na dwie odrębne grupy, które funkcjonują równolegle, ale rzadko wchodzą ze sobą w interakcje.
Model ten jest kluczowy dla zrozumienia dynamiki rasowej i kulturowej w amerykańskim buddyzmie.
Buddyzm konwertytów (Convert Buddhism)
- Kto: Głównie biali przedstawiciele klasy średniej i wyższej, którzy przyjęli buddyzm jako dorośli.
- Nacisk: Medytacja, filozofia, psychologia, tekstocentryzm.
- Cechy: Często zdemitologizowany (Demitologizacja), indywidualistyczny, skupiony na „tu i teraz” oraz redukcji stresu. Często ignoruje aspekty rytualne i instytucjonalne.
Buddyzm imigrancki / etniczny (Heritage Buddhism)
- Kto: Azjatyccy imigranci i ich potomkowie (Asian-American Buddhists).
- Nacisk: Rytuały, wspólnota, podtrzymywanie tożsamości kulturowej, gromadzenie zasługi (dana), opieka nad mnichami.
- Cechy: Tradycyjny, obejmuje celebracje, festiwale i aspekty dewocyjne. Świątynia pełni tu funkcję centrum kultury (szkoła językowa, pomoc społeczna).
Krytyka i ewolucja
Krytycy (np. Ann Gleig, Chenxing Han) wskazują, że ten model, choć użyteczny, jest problematyczny:
- Esencjalizm rasowy: Sugeruje, że biali medytują, a Azjaci tylko palą kadzidła (co jest nieprawdą – wiele tradycji azjatyckich ma silną praktykę medytacyjną, a wielu konwertytów szuka rytuału).
- Wykluczenie: Marginalizuje buddystów azjatyckiego pochodzenia, sugerując, że ich buddyzm jest „kulturowym bagażem”, podczas gdy buddyzm białych jest „czystą dharmą”.
- Pomijanie hybrydowości: Nie uwzględnia grup mieszanych oraz nowych pokoleń, które łączą obie perspektywy.
Zobacz też: Ann Gleig, Jeff Wilson, Modernizm buddyjski, Protestancki buddyzm