McMindfulness – krytyczny neologizm (zbitka słowna „McDonald’s” i „Mindfulness”) używany do opisu komercjalizacji, utowarowienia i spłycenia buddyjskich praktyk uważności we współczesnym społeczeństwie kapitalistycznym.
Termin ten został spopularyzowany przez Ronalda Pursera i Davida Loya w 2013 roku w artykule „Beyond McMindfulness”, a następnie rozwinięty w książce Pursera pt. McMindfulness.
Główne filary krytyki
Krytyka McMindfulness koncentruje się na trzech głównych obszarach:
Amoralność (brak sīla)
W tradycyjnym buddyzmie uważność (sati) jest nierozerwalnie związka z etyką i mądrością. McMindfulness „wycina” etykę, tworząc technikę amoralną. Purser wskazuje, że tak odfiltrowana uważność może być używana przez snajperów do lepszego celowania lub maklerów do redukcji stresu podczas spekulacji finansowych, co jest perwersją pierwotnego celu dharmy.
Prywatyzacja cierpienia
Zamiast postrzegać stres jako wynik niesprawiedliwych warunków społecznych, ekonomicznych czy politycznych, McMindfulness sprowadza go do problemu biologii mózgu jednostki. Rozwiązaniem nie jest zmiana systemu, lecz zmiana reakcji mózgu na system. Działa to jako forma „uspokajacza” (pacyfikacji) pracowników, zdejmując z korporacji odpowiedzialność za ich dobrostan.
Utowarowienie
Medytacja staje się produktem rynkowym (aplikacje, kursy korporacyjne, gadżety), obiecującym szybką ulgę w stresie, co wpisuje się w logikę konsumpcjonizmu zamiast ją kwestionować.
Hype i brak bezpieczeństwa
Marketingowa narracja o medytacji jako technice „wyłącznie pozytywnej” i „bezpiecznej dla każdego” prowadzi do ignorowania trudnych doświadczeń medytacyjnych, co w przypadku wystąpienia kryzysu pozostawia praktykujących bez właściwego wsparcia.
Relacja z Jonem Kabat-Zinnem
Twórca programu MBSR, Jon Kabat-Zinn, jest postacią tragiczną w tej narracji. Choć jego intencją było wniesienie dharmy do głównego nurtu medycyny poprzez demitologizację, to właśnie jego sukces otworzył drzwi do komercyjnego nadużycia tych technik. Krytycy McMindfulness nie atakują zazwyczaj samego Kabat-Zinna, lecz to, co rynek zrobił z jego metodą.
Znaczenie dla buddologii
Zjawisko McMindfulness jest modelowym przykładem modernizmu buddyjskiego w jego najbardziej zsekularyzowanej formie. Analiza tego konstruktu pozwala badaczom (zob. Jeff Wilson, Ann Gleig) śledzić, jak religia zmienia się w ideologię wspierającą status quo w społeczeństwach neoliberalnych.
Zobacz też: Ronald Purser, Jon Kabat-Zinn, Psychologizacja, Trudne doświadczenia medytacyjne, Buddyzm świecki