Buddyzm świecki – radykalny nurt we współczesnym buddyzmie, dążący do całkowitego oddzielenia dharmy od jej metafizycznych, religijnych i instytucjonalnych ram. Jest to skrajna forma modernizmu buddyjskiego, oparta na paradygmacie sekularyzacji.
Główne założenia
Świecki buddyzm opiera się na radykalnej demitologizacją tradycyjnych nauk:
- Odrzucenie metafizyki: Negacja wiary w reinkarnację, karmę jako prawo kosmicznej sprawiedliwości oraz istnienie sfer nadprzyrodzonych.
- Pragmatyzm egzystencjalny: Skupienie na etyce i medytacji jako narzędziach do radzenia sobie z cierpieniem w tym życiu (tu i teraz), a nie jako drogi do wyjścia z cyklu narodzin i śmierci.
- Naturalizm: Interpretacja nauk Buddy wyłącznie przez pryzmat psychologii, neuronauki i filozofii zachodniej.
- Rewizjonizm historyczny: Przekonanie, że historyczny Budda był myślicielem agnostycznym, a elementy religijne zostały dodane do jego nauk później (tzw. „buddyzm 2.0”).
Stephen Batchelor i buddyzm 2.0
Głównym ideologiem nurtu jest Stephen Batchelor. W swoich książkach (m.in. Wyznania buddyjskiego ateisty, After Buddhism) proponuje on porzucenie buddyzmu jako religii na rzecz „kultury przebudzenia”. Batchelor wprowadza termin „agnostycyzm głęboki”, który polega nie na niewiedzy, lecz na odwadze do życia w świecie bez metafizycznych pewników.
Krytyka i kontrowersje
Nurt ten jest przedmiotem intensywnej debaty wewnątrz buddologii:
- Zarzut innowacji: Buddolodzy (np. Donald S. Lopez Jr., Evan Thompson) wskazują, że „świecki buddyzm” nie jest powrotem do źródeł, lecz nowym zachodnim konstruktem, który radykalnie zmienia strukturę dharmy.
- Buddyjska wyjątkowość: Evan Thompson w Why I Am Not a Buddhist oskarża ten nurt o popadanie w narcyzm i próby legitymizacji religii poprzez naukę przy jednoczesnym ignorowaniu żywej tradycji Azjatów.
- Neokolonializm: Część krytyków uważa świecki buddyzm za formę „imperializmu kulturowego”, gdzie biali konwertyci uzurpują sobie prawo do definiowania, co w buddyzmie jest „istotne”, a co „zbędnym balastem kulturowym” (zob. Orientalizm).
Zobacz też: Modernizm buddyjski, Stephen Batchelor, Demitologizacja, McMindfulness, Why I Am Not a Buddhist, Buddyjska wyjątkowość