Polityka przekładu – założenie metodologiczne, zgodnie z którym tłumaczenie terminów religijnych z sanskrytu, pali czy chińskiego na języki zachodnie nigdy nie jest aktem neutralnym. Każdy przekład jest interpretacjąi aktem władzy, który narzuca na buddyzm obce mu siatki pojęciowe.
Historia recepcji buddyzmu na Zachodzie to historia „kolonizowania” dharmy przez terminologię chrześcijańską, a później psychologiczną.
Fazy zniekształceń w tłumaczeniach
Faza Chrześcijańska (XIX w.)
Wczesny Orientalizm używał słownika biblijnego, co całkowicie zmieniało sens doktryny:
- Klesha (szkodliwe emocje) tłumaczono jako „Grzech” (Sin).
- Tanha (pragnienie) jako „Pożądanie” (Lust).
- Sangha jako „Kościół” (Church). Skutek: Buddyzm jawił się jako purytańska, pesymistyczna religia moralna.
Faza Psychologiczna (XX/XXI w.)
Współczesny Modernizm buddyjski dokonuje psychologizacji języka, usuwając wymiar etyczny i soteriologiczny:
- Dukkha: Tradycyjnie „Cierpienie” (egzystencjalne, wynikające z narodzin). Współcześnie tłumaczone jako „Stres” lub „Dyskomfort” (problem medyczny, do usunięcia terapią).
- Sati: Tradycyjnie „Pamiętanie” (o Dharmie, o śmierci, o etyce). Współcześnie „Uważność” (Mindfulness) – naga uwaga, bezosądowa obserwacja (definicja Jona Kabat-Zinna).
- Oświecenie: Tradycyjnie koniec odradzania się. Współcześnie „wgląd w naturę umysłu” lub „pełnia człowieczeństwa”.
Konsekwencje badawcze
Analizując teksty, należy zawsze stosować Krytykę Filologiczną:
- Jaki termin stoi w oryginale?
- Jakie ma pole semantyczne w kulturze źródłowej?
- Dlaczego tłumacz wybrał to konkretne słowo w języku docelowym (jaki miał w tym interes ideologiczny)?
Zobacz też: Etic i Emic, Modernizm buddyjski, Buddyzm świecki