Tradycja buddyjska Japonii, która odegrała fundamentalną rolę w kształtowaniu się modernizmu buddyjskiego. To właśnie w Japonii okresu Meiji (1868–1912) powstały strategie łączenia buddyzmu z nauką i zachodnią filozofią, które później wyeksportowano na Zachód jako „autentyczny buddyzm”.
Laboratorium Modernizmu (Okres Meiji)
W wyniku restauracji Meiji i rządowej kampanii prześladowań anty-buddyjskich (haibutsu kishaku), japońska sangha stanęła w obliczu egzystencjalnego zagrożenia. Aby przetrwać, reformatorzy (jak Soyen Shaku czy Inoue Enryō) musieli udowodnić, że buddyzm jest „użyteczny dla narodu” i zgodny z nowoczesnością.
- Stworzono narrację o „racjonalnym buddyzmie”, rzekomo wolnym od „przesądów” (rytuałów).
- Związano buddyzm z nacjonalizmem i militaryzmem, co Brian Daizen Victoria opisał w Zen at War.
Kwestia Celibatu i „Mnichów”
Unikalną cechą buddyzmu japońskiego na tle całej Azji jest brak celibatu. W 1872 roku rząd Meiji wydał edykt Nikujiku saitai, pozwalający mnichom na jedzenie mięsa i zawieranie małżeństw.
- Doprowadziło to do powstania systemu dziedzicznych świątyń (syn przejmuje świątynię po ojcu).
- Wpływ na Zachód: Większość zachodnich linii Zen pochodzi z Japonii, co znormalizowało model „żonatego kapłana”. Jest to źródłem wielu nieporozumień, gdy zachodni konwertyci mylą japońskiego „kapłana” (priest) z tradycyjnym, celibatariuszem „mnichem” (monk), jakiego spotkamy w buddyzmie koreańskim czy tybetańskim.
Mimo dominacji Zen w zachodniej wyobraźni, najliczniejszą tradycją w samej Japonii jest Buddyzm Czystej Krainy, oparty na wierze i dewocji, a nie medytacji.
Rzeczywistość vs Mit („Funeral Buddhism”)
Podczas gdy Zachód idealizuje Japonię jako krainę czystej medytacji Zen (głównie za sprawą pism D.T. Suzukiego), socjologowie opisują japońską rzeczywistość terminem Sōshiki Bukkyō („Buddyzm Pogrzebowy”).
- Dla większości Japończyków rola świątyni ogranicza się do obsługi drogich ceremonii pogrzebowych i kultu przodków.
- Intensywna medytacja jest praktyką marginalną, zarezerwowaną dla garstki specjalistów w klasztorach treningowych.