Sanbō Kyōdan – japońska świecka organizacja buddyjska założona w 1954 roku przez Hakuuna Yasutaniego.
Mimo że w samej Japonii jest to ruch marginalny, Sanbō Kyōdan wywarło gigantyczny, nieproporcjonalny wpływ na kształt zenu na Zachodzie. Większość pierwszych zachodnich nauczycieli (Philip Kapleau, Robert Aitken) wywodziła się z tej linii, co sprawiło, że specyficzne cechy tej szkoły zostały na Zachodzie uznane za normę dla całego buddyzmu zen.
Charakterystyka: modernistyczna hybryda
Sanbō Kyōdan jest klasycznym przykładem modernizmu buddyjskiego:
- Orientacja na świeckich: organizacja zerwała z tradycyjnym klerykalizmem. Yasutani krytykował zepsucie kleru świątynnego i twierdził, że prawdziwy zen jest dla każdego, nie tylko dla mnichów.
- Hybrydowość: połączono metody szkoły Sōtō (zazen, śikantaza) z metodami szkoły Rinzai (praca z kōanami). W tradycyjnej Japonii te metody rzadko są łączone w tak systematyczny sposób.
- Obsesja na punkcie kenshō: w przeciwieństwie do nurtu głównego sōtō (które podkreśla samą praktykę siedzenia bez oczekiwania nagrody), Sanbō Kyōdan kładzie ogromny nacisk na szybkie uzyskanie kenshō (wglądu/oświecenia). To właśnie ten aspekt Robert Sharf krytykuje jako „retorykę doświadczenia”.
Krytyka i kontrowersje
A. Zen i nacjonalizm (Zen na wojnie)
Dzięki badaniom Briana Victorii, wiemy, że założyciel szkoły, Hakuun Yasutani, był fanatycznym nacjonalistą i antysemitą.
- W swoich pismach z lat II wojny światowej argumentował, że zabijanie wrogów cesarza jest wyrazem buddyjskiego współczucia.
- Ta „ciemna historia” była przez lata ukrywana przed zachodnimi uczniami, aż do publikacji Zen na wojnie (Zen at War) w 1997 roku. Sanbō Kyōdan jako jedna z nielicznych organizacji oficjalnie przeprosiła za wojenną retorykę swojego założyciela (w 2000 r.).
B. Problem legitymizacji
Tradycyjne szkoły japońskie (Sōtō-shū) często traktują Sanbō Kyōdan nie jako prawowitą linię przekazu, lecz jako „nowy ruch religijny” (shinshūkyō).
- Robert Sharf argumentuje, że zachodni entuzjazm dla tej szkoły wynika z niezrozumienia – Zachód wziął reformatorski, uproszczony „produkt eksportowy” za starożytną tradycję.
Wpływ na Zachód
Kluczowe postacie i dzieła wywodzące się z tej linii:
- Philip Kapleau i jego książka Trzy filary zen – biblia zachodnich praktykujących. To ona zaszczepiła na Zachodzie przekonanie, że „prawdziwy zen” to dążenie do ekstatycznego satori.
- Robert Aitken – pionier zen na Hawajach i pacyfizmu (co jest ironiczne, biorąc pod uwagę poglądy Yasutaniego).
Zobacz też: Robert Sharf, Zen na wojnie, Oświecenie (Satori), Brian Daizen Victoria, Philip Kapleau