Robert Sharf – amerykański buddolog, profesor na Uniwersytecie Kalifornijskim w Berkeley. Jedna z najważniejszych postaci w nurcie krytycznym studiów nad buddyzmem.
Sharf jest znany przede wszystkim z bezkompromisowej krytyki kategorii „doświadczenia religijnego” oraz dekonstrukcji zachodnich wyobrażeń o zen.
Kluczowe tezy
Retoryka doświadczenia (The Rhetoric of Experience)
W swoim przełomowym eseju Buddhist Modernism and the Rhetoric of Meditative Experience (1995) Sharf stawia tezę, że nacisk na „doświadczenie medytacyjne” jako istotę buddyzmu jest nowoczesną konstrukcją.
- Tradycyjnie autorytet w buddyzmie opierał się na Pismach i Linii Przekazu, a nie na subiektywnych odczuciach mnicha.
- To, co moderniści nazywają „czystym doświadczeniem” (zgodnie z konstruktywizmem), jest w rzeczywistości wyuczoną performancją – mnich uczy się odczuwać to, co opisują teksty jego szkoły.
Metafora „skarbu w szafie”
Sharf zauważa, że zachodni badacze i praktycy mają obsesję na punkcie tekstów medytacyjnych, które w azjatyckich klasztorach często leżały zamknięte w szafach („treasure in the storehouse”), traktowane jako obiekty kultu, a nie instrukcje do codziennego użytku.
- Historycznie większość mnichów w Azji nie medytowała. Zajmowali się rytuałami pogrzebowymi, studiami i administrowaniem dobrami klasztornymi.
- Obraz buddyzmu jako religii powszechnej medytacji jest zachodnią projekcją (orientalizm).
Krytyka Sanbo Kyodan (zen dla Zachodu)
Sharf (wraz z Victorią) wskazuje, że linia zen, która najbardziej wpłynęła na Zachód (poprzez Philipa Kapleau i książkę Trzy filary zen), czyli Sanbo Kyodan, nie jest reprezentatywna dla tradycyjnego japońskiego sōtō czy rinzai.
- Jest to nowoczesny ruch reformatorski z XX wieku, który drastycznie uprościł praktykę, kładąc nacisk na szybkie osiągnięcie kenshō (wglądu) przez świeckich, co w tradycyjnych klasztorach było marginalne.
Publikacje
- Coming to Terms with Chinese Buddhism: A Reading of the Treasure Store Treatise (2002)
- Living Images: Japanese Buddhist Icons in Context (red., 2001)
- Artykuł: The zen of Japanese Nationalism (w: Curators of the Buddha)
Zobacz też: Modernizm buddyjski, Medytacja, Konstruktywizm a Esencjalizm, Zen, Perenializm, Wynaleziona tradycja, Brian Daizen Victoria, Sanbō Kyōdan