Etyka – buddyjska dyscyplina etyczna, stanowiąca fundament ścieżki prowadzącej do wyzwolenia. Obejmuje wskazania moralne dla świeckich (Pięć Wskazań) oraz reguły zakonne (Vinaya).
Tradycyjny fundament
W klasycznym buddyzmie etyka nie jest opcjonalnym dodatkiem, lecz warunkiem koniecznym wszelkiej praktyki:
- Struktura ścieżki: Sīla jest pierwszym z trzech etapów treningu (Trzy Ćwiczenia: Sīla, Samādhi, Paññā). Bez czystości moralnej umysł nie jest w stanie osiągnąć głębokiego skupienia, a mądrość pozostaje jedynie intelektualna.
- Karma: Przestrzeganie sīla jest podstawowym sposobem gromadzenia pozytywnej zasługi (puṇya) i unikania cierpienia w przyszłych odrodzeniach (Karma).
- Wewnętrzna dyscyplina: To nie tylko zakazy, ale przede wszystkim kultywowanie „zręcznych” (kusala) stanów umysłu, takich jak życzliwość, hojność i powściągliwość.
Modernistyczna de-etyzacja
W procesie tworzenia modernizmu buddyjskiego, a zwłaszcza w ruchu mindfulness, nastąpił proces wycinania etyki z kontekstu medytacyjnego:
Amoralność techniki
Krytycy, tacy jak Ronald Purser, argumentują, że wypreparowanie medytacji z fundamentu sīla czyni z niej „technikę amoralną”. W zjawisku McMindfulness uważność staje się neutralnym narzędziem, które może być używane do celów sprzecznych z Dharmą – np. przez żołnierzy do celniejszego strzelania czy przez korporacje do pacyfikacji wyzyskiwanych pracowników.
Relatywizm i „Szalona mądrość”
W niektórych zachodnich sanghach (szczególnie w zen i tradycji tybetańskiej) koncepcja zręcznych środków była używana do zawieszania tradycyjnej etyki. Doprowadziło to do licznych nadużyć władzy i skandali seksualnych, które badaczka Ann Gleig analizuje jako kryzys modernistycznego modelu autorytetu.
Protestantyzacja moralności
Protestancki buddyzm zredukował szeroki wachlarz tradycyjnych cnót do mieszczańskiej, racjonalnej etyki społecznej, odrzucając aspekty ascetyczne i rytualne jako „prymitywne przesądy”.
Zobacz też: Mindfulness, McMindfulness, Zręczne środki, Ronald Purser, Ann Gleig, Reguła zakonna, Trudne doświadczenia medytacyjne