Mit „zgodności” buddyzmu z nauką współczesną - jedno z centralnych twierdzeń modernizmu buddyjskiego. Według tego poglądu buddyzm jest wyjątkowy wśród religii, ponieważ jego nauki są empiryczne, testowalne i zgodne z fizyką, neurobiologią czy psychologią.
Historia mitu
Mit „naukowego buddyzmu” powstał w XIX wieku jako strategia obronna wobec kolonialnej krytyki. Azjatyccy reformatorzy przedstawiali buddyzm jako „religię rozumu”, przeciwstawiając go „przesądnemu” hinduizmowi czy chrześcijaństwu.
W XX wieku mit ten wzmocniły:
- Popularyzacja fizyki kwantowej i spekulacje o jej „buddyjskich” implikacjach
- Dialog Dalajlamy z naukowcami (Mind and Life Institute)
- Badania nad medytacją i mindfulness
Problemy
Selektywność
Porównania wymagają ignorowania większości tradycyjnego buddyzmu:
- Kosmologia (góra Meru, 31 sfer istnienia, cykle kosmiczne)
- Metafizyka (odradzanie, karma jako mechanizm kosmiczny)
- Magia i cuda (moce nadprzyrodzone, ochronne rytuały)
Nieporozumienia naukowe
Popularne porównania z fizyką kwantową (pustka = próżnia kwantowa, współzależność = splątanie) opierają się na powierzchownych analogiach, nie rzeczywistym zrozumieniu fizyki.
Redukcjonizm
Sprowadzanie buddyzmu do „nauki o umyśle” odcina go od kontekstu etycznego, soteriologicznego i wspólnotowego.
Bibliografia
- Buddhism and Science - krytyczna historia tematu
- The Scientific Buddha - polemiczny esej
- Why I Am Not a Buddhist - krytyka „buddyjskiego wyjątkowizmu”