Zachodnie fantazje i projekcje dotyczące buddyzmu i kultur buddyjskich, szczególnie Tybetu. Termin nawiązuje do koncepcji „orientalizmu” Edwarda Saida - sposobu, w jaki Zachód konstruował „Orient” jako swoje lustrzane odbicie.
Dwa orientalizmy
Negatywny (XIX w.)
Buddyzm jako:
- Nihilizm, kult nicości
- Pesymizm, ucieczka od życia
- Bałwochwalstwo, przesąd
- Azjatycka dekadencja
Pozytywny (XIX-XXI w.)
Buddyzm jako:
- Filozofia, nie religia
- Racjonalizm, zgodność z nauką
- Pokój, tolerancja, niestosowanie przemocy
- Duchowa mądrość Wschodu
Oba obrazy są równie zniekształcające - ignorują historyczną złożoność i różnorodność tradycji buddyjskich.
Przypadek Tybetu
Mit Shangri-La to obraz Tybetu jako duchowej utopii, krainy niezmąconej mądrości. Ten obraz:
- Jest podtrzymywany przez literaturę popularną i selektywne czytanie tekstów takich jak Tybetańska Księga Umarłych.
- Wpływa na recepcję postaci takich jak Tenzin Gjaco (XIV Dalajlama), który jest zmuszony balansować między rolą tradycyjnego przywódcy a oczekiwaniami zachodnich liberalnych elit (patrz: The Cult of Pure Crystal Mountain).
- Ignoruje historię polityczną (teokracja, konflikty, nierówności).
Konsekwencje
- Buddyści azjatyccy zmuszeni do odgrywania ról przypisanych przez Zachód
- Selektywna recepcja: akceptacja „filozofii”, odrzucenie rytuału i magii
- Modernizm buddyjski jako produkt orientalistycznych oczekiwań
Bibliografia
- Prisoners of Shangri-La - klasyczna dekonstrukcja mitu Tybetu
- Unmasking Buddhism - demaskowanie zachodniego obrazu buddyzmu
- The Buddha - „Budda” jako zachodnia konstrukcja