Poniższa mapa porządkuje główne formy buddyzmu, analizując je przez pryzmat ich historycznej ewolucji, specyfiki regionalnej oraz procesów modernizacyjnych.
Korzenie i wczesne formy
Fundamenty tradycji i procesy jej krystalizacji.
- Wczesny buddyzm – naukowa rekonstrukcja najstarszej fazy buddyzmu, poprzedzającej powstanie odrębnych szkół.
Buddyzm południowy (Tradycja Pāli)
Tradycje oparte na tekstach palijskich, kładące nacisk na monastycyzm i dosłowne odczytanie nauk.
- Theravada – „szkoła starszych”, dominująca w Azji Południowo-Wschodniej.
- Ruch Vipassana – modernistyczna reforma z Birmy, która zdemokratyzowała medytację i wpłynęła na powstanie ruchu mindfulness.
Buddyzm wschodni (Mahajana)
Tradycje rozwijające ideał bodhisattwy i metafizykę pustki, ukształtowane w kręgu kulturowym Chin.
- Buddyzm chiński – kolebka sinobuddyzmu, która wypracowała unikalne szkoły doktrynalne.
- Buddyzm japoński – laboratorium modernizmu buddyjskiego, charakteryzujące się unikalnym modelem kapłaństwa.
- Buddyzm koreański – tradycja sŏn zachowująca rygorystyczny monastycyzm.
- Zen – nurt mahajany skupiony na medytacji, który najsilniej wpłynął na zachodnią kulturę i estetykę.
- Buddyzm Czystej Krainy – najpopularniejsza forma buddyzmu w Azji Wschodniej, oparta na wierze i oddaniu.
- Sanbō Kyōdan – świecka organizacja zen, kluczowa dla globalnego transferu nauk.
Buddyzm tybetański (Wadżrajana)
Tradycje Himalajów łączące studia filozoficzne z ezoterycznymi praktykami tantry.
- Buddyzm tybetański – system hierarchiczny o ogromnym wpływie medialnym na Zachodzie.
Współczesne reformy
Nowe ruchy reinterpretujące Tradycję w kontekście sekularyzmu i nauki.
- Buddyzm świecki – radykalna próba całkowitej sekularyzacji Dharmy.
Zobacz też: Kategorie analityczne, Terminy tradycyjne, Liderzy i postacie, Źródła i manifesty