Poniższa mapa porządkuje narzędzia analityczne (język etic) używane do opisu i dekonstrukcji współczesnych form buddyzmu oraz zachodnich wyobrażeń o nim.
Główny paradygmat
Fundament większości współczesnych analiz krytycznych.
- Modernizm buddyjski – Proces dostosowywania dharmy do zachodnich ram oświeceniowych i racjonalistycznych.
- Protestancki buddyzm – Model buddyzmu skupiony na tekstach, etyce i osobie świeckiej (analogia do Reformacji).
- Romantyzm buddyjski – Wpływ zachodniego romantyzmu na nacisk na indywidualizm i naturę.
- Wynaleziona tradycja – Tworzenie nowoczesnych praktyk i przedstawianie ich jako „pierwotnych”.
Projekcje i mity (orientalizm)
Jak Zachód patrzy na Wschód i co w nim widzi.
- Orientalizm – Systematyczne zniekształcanie tradycji azjatyckich przez zachodnią naukę i kulturę.
- Shangri-La – Wizja Tybetu jako utopijnego raju duchowego.
- Ekobuddyzm – Reinterpretacja buddyzmu jako religii ekologicznej.
- Buddyjska wyjątkowość – Przekonanie, że buddyzm nie jest „religią”, lecz „nauką o umyśle” lub systemem filozoficznym.
- Perenializm – Wiara w jedną, wspólną esencję wszystkich tradycji mistycznych.
Mechanizmy transformacji
Procesy, którym poddawane są tradycyjne doktryny.
- Psychologizacja – Zamiana ontologii (bytów) na stany psychiczne.
- Demitologizacja – Usuwanie elementów nadprzyrodzonych, rytualnych i magicznych.
- Deinstytucjonalizacja – Przejście od klasztorów do prywatnej, świeckiej praktyki.
- Racjonalizacja – Dostosowywanie doktryn do wymogów logicznego i naukowego dyskursu.
- Sekularyzacja – Proces usuwania religijnego znaczenia z pojęć i praktyk.
- Dwa buddyzmy – Socjologiczny podział na buddyzm „etniczny” (emigrantów) i „modernistyczny” (konwertytów).
Socjologia i współczesność
Analiza buddyzmu w późnym kapitalizmie i epoce nauki.
- Buddyzm a nauka – Analiza prób legitymizacji dharmy przez fizykę kwantową lub neuronaukę.
- Neuro-buddyzm – Redukcja doświadczenia religijnego do stanów neuronaukowych.
- Buddyzm świecki – Próba stworzenia buddyzmu całkowicie zsekularyzowanego.
- Mindfulness i McMindfulness – Komercjalizacja i instrumentalizacja medytacji.
Deinstalacja doświadczenia
Krytyczna analiza subiektywnych stanów.
- Oświecenie – Analiza ewolucji definicji: od soteriologicznego wyzwolenia z samsary po nowoczesny, psychologiczny dobrostan.
- Medytacja – Konstrukt „czystego doświadczenia” jako uniwersalnej, ponadkulturowej techniki.
- Trudne doświadczenia medytacyjne – Analiza trudnych stanów psychicznych wywołanych intensywną praktyką w kontekście klinicznym i naukowym.
Cienie tradycji (polityka i etyka)
Związki buddyzmu z władzą i przemocą.
- Samurajski zen – Mitologia wojownika w służbie nacjonalizmu.
- Święte kłamstwo – Usprawiedliwianie odstępstw od etyki w imię „wyższych celów”.
Zobacz też: Terminy tradycyjne, Badacze, Metodologia